Trang nhất » Tin tức sự kiện » Khoa học & đời sống

Nghiên cứu, bảo tồn, phục tráng và phát triển giống lúa nếp cẩm bản địa tại huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng

Thứ hai - 22/11/2021 05:51
Quê hương Cao Bằng không chỉ hấp dẫn du khách với phong cảnh non nước hữu tình, với Núi Các Mác, suối Lê Nin, Thác Bản Giốc mà còn nổi tiếng bởi nền ẩm thực phong phú và độc đáo. Ngoài các loại gạo ngon nổi tiếng đã được phục tráng thành công và xây dựng thương hiệu như nếp Hương Bảo Lạc, nếp Ong Trùng Khánh, nếp Pì Pất... thì không thể không nhắc đến gạo nếp cẩm Bảo Lâm. Món ăn bình dị của người dân lao động thuộc một huyện xa xôi và khó khăn nhất tỉnh Cao Bằng lại trở thành đặc sản, đến mức người ta đã truyền tai nhau: nếu đến Cao Bằng mà chưa được thưởng thức nếp cẩm thì đã thiếu mất một phần của Cao Bằng.
Gạo nếp cẩm thường được người dân đồ lên làm xôi

Gạo nếp cẩm thường được người dân đồ lên làm xôi

Vùng đồng bào người Sán Chỉ, người Tày, người Nùng ở khu vực xã Thái Sơn, xã Yên Thổ huyện Bảo Lâm trồng một loại nếp cẩm độc đáo mà theo cách gọi quen thuộc của người dân nơi đây là Khẩu Xiên Păn (nghĩa là gạo Nếp trời cho). Khẩu Xiên Păn cũng như các loại nếp khác của đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao thường được gieo trên nương rẫy nên có khả năng chịu hạn rất tốt. Khác biệt nhất của Khẩu Xiên Păn chính là loại nếp này khi xát vỏ thóc ra, gạo lại có màu đen. Không như các loại nếp cẩm khác thường thấy ở vùng đồng, gạo nếp Xiên Păn khi bẻ ra đều có màu đen toàn bộ từ trong ra ngoài. Nhưng độc đáo hơn cả là thay vì dùng Khẩu Xiên Păn như một loại lương thực thông thường, đồng bào hay dùng loại nếp cẩm này để làm thuốc chữa bệnh. Vì điều kiện khí hậu khắc nghiệt nên mỗi năm, người dân ở đây chỉ có thể trồng một vụ. Cách thức canh tác vẫn rất đơn giản và hầu như không sử dụng phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật. Giống lúa Xiên Păn được gieo trồng từ tháng 5 âm lịch và đến cuối tháng 8, đầu tháng 9 cho thu hoạch. Theo kinh nghiệm của những người trồng giống gạo này lâu năm cho biết: muốn cây phát triển tốt thì phải gieo mạ trên nương sau đó mới cấy ở ruộng. Vì giống lúa này có rễ ăn sâu, khi nhổ phải có kỹ thuật nếu không sẽ bị đứt rễ. Nếu được gieo ở rẫy, đất tơi hơn thì khi nhổ sẽ dễ hơn, tỷ lệ đứt rễ mạ sẽ ít hơn.

Giống Xiên Păn cũng phát triển như các giống lúa khác, tuy nhiên cây ưa loại đất ruộng 1 vụ, khí hậu ở vùng cao. Cách thu hoạch cũng khá kỳ công đó là phải hái từng bông lúa, sau đó bó thành từng bó và được để ở trên gác, còn phần rơm sẽ để lại ruộng, lâu dần sẽ tự hoai mục. Đã có nhiều người lấy giống Xiên Păn đi trồng ở một số huyện trên địa bàn tỉnh Cao Bằng như huyện Hoà An, Hà Quảng nhưng năng suất và chất lượng không đạt như trồng ở xã Yên Thổ và Thái Sơn. Bởi vì đối với hạt nếp cẩm đạt tiêu chuẩn thì phải có màu đen từ trong ra ngoài, một số hạt vỏ màu đen nhưng bên trong trắng thì chưa phải chuẩn. Theo kết quả khảo sát của Phòng Nông nghiệp huyện Bảo Lâm: khi so sánh giống Xiên Păn với giống nếp cẩm ở tỉnh Lào Cai thì nếp cẩm Lào Cai chỉ có màu đen ỏ bên ngoài chứ không đen cả bên trong hạt gạo như giống Xiên Păn.

Với nghề làm ruộng chỉ canh tác ở những cánh đồng mỗi năm một vụ, ai cũng hiểu sâu sắc giá trị của hạt cơm cận mùa giáp hạt. Ở đời ai cũng cật lực làm việc mong kiếm được nhiều tiền để làm phương tiện trao đổi thỏa mãn những nhu cầu cho ý nghĩa của cuộc sống được tốt hơn. Nhưng khi đến với xã Yên Thổ, cuộc sống bình dị nơi đây gần như tách biệt với cuộc sống nhộn nhịp, xã hội xô bồ thì mới thấy rằng đồng tiền không quý bằng cơm bằng gạo. Trong suy nghĩ thuần phác của những người nông dân ở đây, hạt gạo không chỉ là lương thực mà còn là kết tinh của trời đất, là “hạt ngọc của trời” cô đọng mồ hôi công sức của họ đổ trên đồng ruộng. Chính vì vậy mà từ cách gọi cho đến cách sử dụng họ luôn trân quý từng hạt gạo mà mình làm ra.

Việc trồng Khẩu Xiên Păn không chỉ phục vụ nhu cầu sử dụng của gia đình mà còn để chữa bệnh, đồng thời cũng giúp người dân tăng thu nhập vì giá gạo nếp trắng bình thường là 30.000 đồng/kg, còn gạo nếp cẩm bán được giá 50.000 đồng/kg.  Giống lúa nếp cẩm được chính quyền huyện Bảo Lâm đặt kỳ vọng giúp người dân tăng thu nhập, xoá đói giảm nghèo bền vững, đây cũng là sản phẩm an toàn, giàu dinh dưỡng. Trong y học cổ truyền, gạo nếp nói chung có tính ấm, vị ngọt, bổ trung ích khí, dùng chữa tiêu khát, suy nhược cơ thể, ra mồ hôi trộm, tiêu chảy, viêm loét dạ dày, tá tràng. Trong hạt nếp cẩm chứa thành phần gluten, không có vị ngọt. Gạo Nếp Cẩm được chế biến thành các món ăn có giá trị dinh dưỡng cao, nó có chứa hàm lượng protein cao hơn 6,8%, chất béo cao hơn 20% so với những loại gạo khác, cùng 8 loại a-xit amin và các nguyên tố vi lượng cần thiết cho cơ thể. Do đó, nó góp phần lớn trong việc bảo vệ và mang đến giá trị sức khỏe cho cơ thể. Một nghiên cứu mới đây đã cho thấy, cơm rượu gạo Nếp Cẩm có thể giúp phòng ngừa bệnh tim, đột quỵ và cao huyết áp. Gạo Nếp Cẩm nấu xôi là liều thuốc hữu hiệu dành cho người yếu bao tử, nhất là những người bị viêm loét bao tử không thể tiêu thụ cơm tẻ. Nước cháo gạo nếp cũng đặc biệt tốt cho trẻ em dưới 12 tháng tuổi. Người Sán Chỉ còn lưu truyền việc gạo Xiên Păn khi xát ra bị vỡ vụn, nhưng khi nấu thành cơm thì các mảnh vỡ lại tự tìm đến nhau liền lại. Do vậy ngoài tên Khẩu Xiên Păn, loại nếp này còn được gọi là Khẩu Tắc tó (nghĩa là gạo tự liền). Với quan niệm như vậy, khẩu Xiên Păn còn được biết đến như là một vị thuốc không thể thiếu trong chữa gãy xương. Khi bị gãy xương, đồng bào dùng rơm Khẩu Tắc tó phối hợp với một số vị thuốc gia truyền hái trong rừng đem đắp vào vết thương. Một thời gian sau, vết xương sẽ tự liền. Ngoài ra, Khẩu Xiên Păn còn có trong rất nhiều bài thuốc của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây. Đồng bào Sán Chỉ thường dùng khẩu Xiên Păn để chữa bệnh cho gia súc, gia cầm bị bệnh. Khi trâu bò bị chướng bụng, gà, vịt bị phân trắng... đem khẩu Xiên Păn cho ăn là khỏi.
 
Với mục tiêu: Phục tráng giống lúa nếp cẩm bản địa để chọn dòng có năng suất, chất lượng tốt; Hoàn thiện quy trình thâm canh giống lúa nếp cẩm bản địa; Xác định hàm lượng dinh dưỡng của giống lúa nếp cẩm bản địa; Chuyển giao quy trình kỹ thuật nhân giống cho cán bộ khuyến nông và nông dân; Xây dựng mô hình thử nghiệm sản xuất lúa nếp cẩm tại huyện Bảo Lâm quy mô 05 ha. Từ năm 2020 – 2023 Trung tâm nghiên cứu Phát triển Nông lâm nghiệp miền núi đãNghiên cứu, bảo tồn, phục tráng và phát triển giống lúa nếp cẩm bản địa tại huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng”. Với kết quả và sản phâm dự kiến sẽ là: hướng dẫn kỹ thuật phục tráng và sản xuất giống lúa nếp Cẩm bản địa (Khẩu Xiên Păn); Công nhận tạm thời giống lúa thuần đặc sản (Sở Nông nghiệp Phát triển nông thôn tỉnh Cao Bằng có văn bản công nhận giống lúa nếp cẩm bản địa - Khẩu Xiên Păn - là giống địa phương cấp tỉnh). 

Tác giả bài viết: Phan Huế

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

PHIM PHỔ BIẾN KIẾN THỨC KH&CN


HOẠT ĐỘNG THAM MƯU TƯ VẤN

KỶ YẾU KH&CN

THÔNG TIN NHIỆM VỤ KH&CN

CÔNG TÁC XUẤT BẢN

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang truy cậpĐang truy cập : 98

Máy chủ tìm kiếm : 5

Khách viếng thăm : 93


Hôm nayHôm nay : 25753

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 681585

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 13366787



















Trang thông tin điện tử Sở KH&CN Cao Bằng