ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ NUÔI CẤY MÔ NHÂN GIỐNG VÀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CÂY DƯỢC LIỆU THẠCH HỘC THIẾT BÌ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH CAO BẰNG

Chủ nhiệm đề tài: KS. Nguyễn Tuấn Anh  
Đơn vị chủ trì: Công ty TNHH Công nghệ Sinh học Ngân Hà
Thời gian thực hiện: Năm 2015 - 2017
 
I. Đặt vấn đề
Thạch hộc thiết bì có tên khoa học là Dendrobium officinale Kimura et Migo, thuộc chi Thạch hộc, họ Lan (Orchidaceae), phân bố tự nhiên chủ yếu ở vùng rừng có độ cao 1.000 - 3.400 m so với mặt biển, thường cộng sinh vào cây gỗ hoặc vách đá có mọc rêu dưới tán rừng. Cây phân bố ở khắp các tỉnh miền núi nước ta, nhiều nhất ở các tỉnh có địa hình núi đá vôi như Hòa Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa, Cao Bằng, Lào Cai, Lai Châu …. lan Thạch hộc Thiết bì có trong tự nhiên với nhiều giá trị cao về dược phẩm như tác dụng chống ung thư, chống lão hóa, tăng sức đề kháng của cơ thể, làm dãn mạch máu và kháng đông máu, được sử dụng rộng rãi trong lâm sàng, làm các bài thuốc và đặc biệt là chữa bệnh tiểu đường, cao huyết áp. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển kinh tế xã hội, do nhiều nguyên nhân khác nhau như tỷ lệ sinh sản của thạch hộc thiết bì thấp, khai thác quá mức trong tự nhiên do đó giống cây này đang dần cạn kiệt. Tại Việt Nam chưa thực hiện nhân giống, nuôi trồng sản xuất và cung ứng nguồn cây giống lan Thạch hộc thiết bì mà hoàn toàn phải nhập từ Trung Quốc. Để chủ động nguồn cây giống có chất lượng cao, sạch bệnh phục vụ cho phát triển sản xuất, phục vụ nhu cầu nội tiêu cũng như xuất khẩu.. đề tài “Ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô nhân giống và phát triển sản xuất cây dược liệu Thạch hộc Thiết bì trên địa bàn tỉnh Cao Bằng” được thực hiện nhằm nghiên cứu nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen cây dược liệu quý hiếm.
II. Mục tiêu
Xây dựng được quy trình nhân giống lan dược liệu Thạch hộc Thiết bì bằng phương pháp nuôi cấy mô để tạo được nguồn mẫu giống có chất lượng và hệ số nhân cao. Xây dựng mô hình trồng thử nghiệm cây dược liệu Thạch hộc Thiết bì với quy mô 500m2 cây tại huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng. Xây dựng được quy trình trồng, chăm sóc cây dược liệu Thạch hộc Thiết bì.
III. Kết quả thực hiện
Hoàn thiện quy trình nhân giống cây dược liệu Thạch Hộc Thiết Bì bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào thực vật Nghiên cứu xác định phương pháp khử trùng đối với cây dược liệu Thạch hộc Thiết bì gồm đoạn thân chứa mắt ngủ của cây dược liệu Thạch hộc Thiết bì được khử trùng tối ưu là ngâm các đoạn thân trong cồn 700 trong 30 giây sau đó sử dụng HgCl2 0,1% trong 5 phút. Hoàn thiện môi trường nuôi cấy gồm môi trường VW + 10g sucrose/lít môi trường + 6g agar/lít môi trường+ 10% ND là môi trường thích hợp nhất cho sự nảy mầm của đoạn thân lan Thạch hộc Thiết bì. Môi trường MS + 20g sucrose/lít môi trường + 6g agar/lít môi trường + 10% ND là môi trường tốt nhất được lựa chọn để sử dụng trong nhân nhanh giống. Các loại môi trường nuôi cấy đến khả năng nhân nhanh chồi của cây dược liệu Thạch hộc Thiết bì là môi trường MS + 20g sucrose/lít môi trường + 6g agar/lít môi trường + 10% nước dừa. Môi trường nền ảnh hưởng đến khả năng ra rễ là RE + (10g sucrose + 6g agar + 0,3g THT)/lít môi trường là tối ưu để tạo cây hoàn chỉnh. Qua nghiên cứu hoàn chỉnh các thí nghiệm đề tài đã hoàn thiện quy trình nhân giống cây thạch hộc thiết bì bằng phương pháp nuôi cấy mô. Nghiên cứu xây dựng quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc cây dược liệu Thạch hộc Thiết bì tại huyện Trùng Khánh Tỉnh Cao Bằng Trồng thử nghiệm cây dược liệu Thạch hộc Thiết bì tại huyện Trùng Khánh tỉnh Cao Bằng với diện tích 500m2. Với kết quả nghiên cứu nhân giống hoàn chỉnh lan thạch hộc thiết bì bằng phương pháp nuôi cấy mô, đề tài đã triển khai trồng thử nghiệm mô hình tại huyện Trùng Khánh, diện tích 500m2, với số lượng 50.000 cây. Mô hình được thử nghiệm với các loại giá thể khác nhau và thời gian trồng khác nhau để theo dõi, đánh giá ảnh hưởng đến sự phát triển của cây. Sau khi tiến hành trồng, chăm sóc và qua quá trình theo dõi các đợt trồng, chúng tôi nhận thấy cây Thạch hộc Thiết bì có tốc độ phát triển tương đối tốt. Tuy nhiên, do điều kiện khí hậu khác nhau giữa các tháng nên khi trồng ở các tháng khác nhau tốc độ phát triển của cây cũng có sự khác biệt, vì vậy thời điểm thích hợp nhất để trồng cây Thạch hộc Thiết bì là tháng 4 hoặc tháng 8 hằng năm. Qua thực hiện các thí nghiệm, đề tài đã hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc cây dược liệu Thạch hộc Thiết bì phù hợp với điều kiện địa phương.