Trang nhất » Kỷ yếu KH&CN » Tóm tắt ĐT/DA 2001-2005

Ứng dụng khoa học và công nghệ để nhân giống trúc sào và dẻ Cao Bằng

Thứ bảy - 15/02/2014 16:41

Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS Dương Mộng Hùng

Đơn vị thực hiện: Trường Đại học Lâm nghiệp

Thời gian thực hiện: 2001-2005

I. Đặt vấn đề

Trúc sào là cây trồng có giá trị kinh tế, được trồng ở nước ta từ rất lâu đời và được trồng nhiều ở Cao Bằng. Trúc sào chủ yếu sinh sản vô tính bằng thân ngầm. Thực tế, nhân dân Cao Bằng thường trồng Trúc sào bằng đoạn gốc thân cây khí sinh có 1 đoạn thân ngầm hoặc bằng chính thân ngầm, vì vậy rất tốn vật liệu giống, mà số lượng loại thân ngầm này không nhiều, không thể đáp ứng được nhu cầu về giống cho công tác trồng rừng trúc sào trên quy mô lớn của tỉnh. Vì vậy, cần tìm ra các phương pháp nhân giống mang tính khoa học để đáp ứng nhu cầu lớn về giống Trúc hàng năm của địa phương nhưng vẫn đảm bảo chất lượng cây giống là yêu cầu đối với tỉnh Cao Bằng.

Cây Dẻ Trùng Khánh là một loài cây ăn hạt đặc sản, có giá trị kinh tế cao của Cao Bằng. Hạt dẻ to, chứa nhiều chất dinh dưỡng, thơm ngon là nguồn thực phẩm cao cấp. Năm 2001, tỉnh Cao Bằng đã xây dựng dự án trồng và phát triển Dẻ Trùng Khánh với diện tích 3000ha. Tuy nhiên, người dân địa phương thường sử dụng cây hạt để trồng, chưa áp dụng được những tiến bộ KH&CN mới như tuyển chọn được cây có chất lượng nguồn giống tốt, chưa sử dụng những giống dẻ cao sản… Việc đầu tư nghiên cứu tuyển chọn và nhân giống dẻ có sản lượng hạt cao và nhân giống cây bằng phương pháp ghép là một yêu cầu cấp bách của địa phương, góp phần nâng cao đời sống cho nhân dân.

Xuất phát từ thực tế trên, Trường Đại học Lâm nghiệp đã triển khai thực hiện đề tài “Ứng dụng khoa học công nghệ để nhân giống trúc sào và dẻ Cao Bằng”.

II. Mục tiêu

- Nghiên cứu cơ bản về cây Trúc sào và Dẻ Cao Bằng

- Xây dựng cơ sở KH&CN cho việc nhân giống hai loài cây. Lựa chọn các giống tốt, tìm ra phương pháp nhân nhanh giống gốc, đảm bảo cây sinh trưởng tốt góp phần cung cấp giống cho sản xuất.

- Xây dựng quy trình hướng dẫn kỹ thuật nhân giống Trúc sào và Dẻ Cao Bằng.

III. Kết quả nghiên cứu

1. Đối với cây Trúc sào

1.1. Đặc điểm

- Trúc sào có tên khoa học là Phyllostachys edulis H. de Lehaie. Là loại cây mọc tản, thân ngầm bò lan trong đất. Chu kỳ sinh trưởng dài, chỉ ra hoa 1 lần rồi chết. Trúc sào không có sinh trưởng thứ sinh, thân khí sinh và roi trúc sau khi hình thành sẽ lớn lên theo tuổi, gỗ trúc ít thay đổi. Thân khí sinh cao 13-15m, đứng thẳng, ngọn không cong rủ. Đường kính gốc 5-8cm, vách thân dày khoảng 0,6cm, lóng dài 20-30cm. Cành Trúc rỗng chứa các đốt, mỗi đốt thường có hai cành, có thể có tới 70 đất thân. Vỏ trúc chia làm 3 phần: cật xanh, thịt trúc và ruột vàng. Lá thuôn dài, nhẵn hoặc có lông ở gốc, dài 14-22cm, rộng 1,5-2,0cm, đầu lá nhọn, hai bên mép có răng sắc, thay lá hàng năm.

- Hoa Trúc sào có thể rải rác từ tháng 4 đến tháng 11. Trong 1 bông có thể có 1 đến nhiều hoa, gốc có bao. Một bao hoa gồm bè ngoài, bẹ trong, vẩy nhị và nhụy. Nhị có 3 hoặc 6, chỉ nhị dài, nhụy có 3 tâm bì, vòi nhụy ngắn, thụ phấn nhờ gió và ong bướm. Sau khi ra hoa, cây chết nhưng roi Trúc tồn tại và tái sinh thế hệ khác. Quả có 1 hạt, không cuống. Nên gieo hạt ngay sau khi hái. Hạt nảy mầm tốt ở nhiệt độ 200C.

- Trúc sào sinh sản chủ yếu bằng roi. Quá trình sống của roi trúc chia thành 4 giai đoạn: non, vừa, già và chết. Roi trúc thường mọc từ chồi mầm ở đốt thứ 1-15 tính từ đốt ngọn, có thể sinh từ 1-3 roi mới.

- Sinh trưởng của thân Trúc sào chia làm 3 giai đoạn: Sinh trưởng ngầm, giai đoạn măng đến trúc non và giai đoạn trúc trưởng thành.

- Trúc sào ở Cao Bằng có ba dạng: Trúc mốc, Trúc vàng và Trúc xanh. Nhưng Trúc xanh được ưa chuộng hơn cả. Tuỳ vào điều kiện sống mà rừng trồng Trúc sào có thể được mùa, có thể mất mùa, sản lượng mùa này có thể cao hơn mùa trước hàng chục lần.

1.2. Nhân giống Trúc sào

a. Bằng tác động vào cây tại rừng: Cả ba cách tác động: chặt roi trúc, chặt ngọn trúc và áp dụng đồng thời hai cách trên đều có tác dụng làm tăng hệ số nhân giống. Phương pháp chặt roi trúc cho hệ số nhân giống cao, sinh trưởng đường kính gốc của cây không bị ảnh hưởng. Phương pháp chặt cả roi và ngọn trúc cho hệ số nhân giống cao, song phương pháp này sinh trưởng đường kính gốc của trúc nhỏ hơn. Chặt ngọn trúc làm tăng hệ số nhân không nhiêu như ở hai phương pháp trên, cách tiến hành lại khó khăn.

b. Bằng Giâm hom thân ngầm: Từ kết quả nghiên cứu các năm 2002, 2003, 2004 cho thấy:

- Ảnh hưởng của tuổi hom đến sự hình thành cây hom: Tuổi hom thân ngầm Trúc sào để nhân giống thích hợp nhất là độ tuổi n và tuổi n-1 (tức là thân ngầm ra đầu năm và năm trước). Sử dụng hom ở độ tuổi này để giam cho tỷ lệ hình thành cây hom cao (53,5%-56,7%) hơn hẳn các tuổi n-2, n-3. Hom cùng độ tuổi có xử lý chất điều hoà sinh trưởng cho tỷ lệ hình thành cây hom cao hơn hom không được xử lý chất điều hoà sinh trưởng.

- Ảnh hưởng của độ dài hom (số đốt) đến sự hình thành cây hom: Hom 4 đốt – 6 đốt cho tỷ lệ hình thành cây hom cao nhất. Tuy nhiên, tỷ lệ giữa 2 loại hom 4 đốt và 6 đốt chưa có sự khác nhau rõ rệt. Vì vậy có thể sử dụng hom 4 đốt thân ngầm nhân giống Trúc sào để tiết kiệm vật liệu giâm hom.

- Ảnh hưởng của các chất điều hoà sinh trưởng (ĐHST) nghiên cứu đến sự hình thành cây hom: Sử dụng các chất ĐHST nghiên cứu ở nồng độ thích hợp đều làm tăng tỷ lệ hình thành cây hom. Qua nghiên cứu 5 loại chất ĐHST nghiên cứu làm tăng tỷ lệ hình thành cây hom là: ABT1 ở nồng độ 50 ppm và 100ppm, Atonik ở nồng độ 25ppm-50ppm, NAA ở nồng độ 100ppm.

c. Nhân giống Trúc sào bằng nuôi cấy in vitro: Sử dụng môi trường MS2, MS3, MS4, MS5, để nuôi cấy in vitro hạt trúc Cao Bằng cho tỷ lệ này mầm cao nhất. Các môi trường này có tác dụng thúc đẩy sự phân hoá chồi mầm phân hoá thành các chồi mới, tuy nhiên tỷ lệ cây mầm phân hoá chồi thấp, sự phân hoá thành chồi gốc hoặc thân ngầm chưa rõ nét, cấy truyền nhiều lần cây mầm không duy trì được sự sống.  Lấy hạt giống vào tháng 6 cho tỷ lệ nảy mầm của hạt trên môi trường cấy in vitro là cao hơn rõ rệt so với lấy hạt giống vào tháng 2, tháng 8.

2. Đối với cây Dẻ

2.1. Đặc điểm

- Dẻ Trùng Khánh có tên khoa học là Castanea mollissima Blume. Có thể cao tới 15-20m, đường kính tới 1 m, vỏ cứng gồ ghề khó bác tách. Cây phân cành mạnh, cành non có lông màu xám bạc, khi già chuyển màu hung với các vảy trắng nằm ngang. Lá đơn, mọc cách, hình trái xoan dài 14-20cm, rộng 5-7cm, mép có răng cưa nhọn, đầu lá có mũi nhọ, mặt dưới lá có lông tơ màu trắng, gân bên 15-17 đôi, cuống lá dài 1-2m. Hoa thường ra vào vụ xuân, tạo thành chùm, thụ phấn nhờ gió và côn trùng. Quả dẻ to, đường kính khoảng 3-4cm, có vỏ dày với nhiều gai nhọn, cứng, khi chín sẽ tự nứt. Mỗi quả có từ 1-3 hạt. Hạt có vỏ gỗ hoá cứng, mặt trong vỏ hạt có lông tơ.

- Dẻ Trùng Khánh sinh trưởng và phát triển tốt ở độ cao 500-2800m so với mặt nước biển, trên các loại đất phát triển trên đá Bazan, sa thạch, phấn sa, đất lẫn đá, độ pH=4,6-7,5. Ưa nơi có tầng đất mặt dày, thoát nước tốt, tránh ngập nước, thành phần cơ giới nhẹ, giàu chất hữu cơ. Sinh trưởng và phát triển kém trên vùng đất thịt nặng (đất sét). Là cây ưa sáng, nếu thiếu ánh sáng sẽ làm giảm năng suất quả.

2.2. Nhân giống dẻ Trùng Khánh bằng phương pháp ghép.

- Đề tài đã tuyển chọn được 25 cây trội dự tuyển về sản lượng quả với độ vượt trội hơn sản lượng quả trung bình của 5 cây so sánh trên 200%. Đây là vốn gen quý để tiếp tục khảo nghiệm và sử dụng.

- Phương pháp ghép nêm cho tỷ lệ thành cây ghép cao nhất (86,8%), sinh trưởng của chồi cây ghép cũng tốt hơn chồi cây ghép của phương pháp ghép bên và ghép mắt, cách tiến hành lại dễ dàng. Có thể ghép đổi giống cho những cây ít quả, tuổi cao, đây là một giải pháp tốt để chuyển cây ít quả thành cây sai quả./.

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

PHIM PHỔ BIẾN KIẾN THỨC KH&CN


HOẠT ĐỘNG THAM MƯU TƯ VẤN

KỶ YẾU KH&CN

THÔNG TIN NHIỆM VỤ KH&CN

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang truy cậpĐang truy cập : 53

Máy chủ tìm kiếm : 5

Khách viếng thăm : 48


Hôm nayHôm nay : 11946

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 94095

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 25267741

CÔNG TÁC XUẤT BẢN















Trang thông tin điện tử Sở KH&CN Cao Bằng